Tarihçe

M.Ö. 3000’lerde Doğu Anadolu Bölgesi’nde görülen Hurriler geniş bir coğrafyaya yayılmış, 2000’lerde Hitit Devleti’yle Hurriler arasında sık sık yaşanan siyasi ve askeri mücadeleler, Bingöl’ü de etkilemiştir. Bu tarihlerde, bugünkü Elazığ’ın kuzeyindeki bölgeyi ve Erzincan’ı kapsayan Azzi-Hayaşa Krallığı ile Elazığ bölgesindeki İşşua Krallığı, Hitit Devleti ile yakın ilişki içerisindedir. Bingöl, bu devletlere yakın olması ve bu devletlerin geçiş güzergahları üzerinde stratejik bir konumda bulunması nedeniyle, siyasal ve kültürel olarak bu devletlerden etkilenmiştir.

M.Ö. 1200’lerde Hititler ile Hurriler’in tarih sahnesinden çekilmesi sonrasında bölgede yerel prenslikler hakim olmuştur. Küçük şehir devletleri biçimindeki bu prenslikler Asur kaynaklarında “Nairi Devletleri” olarak geçmektedir. Nairi Devletleri, güçlü Asur İmparatorluğu’nun her yıl yaptığı saldırılara karşı, M.Ö. 900’lerde bir konfederasyon şeklinde örgütlenerek Urartu Devleti’ni oluşturmuşlardır. Urartu Devleti kısa zamanda güçlenerek çağının en güçlü ve en organize devletlerinden biri olmuş, Bingöl de Urartu Devleti sınırları içerisinde kalmıştır.

Bölgede M.Ö. 600 yıllarında Urartu Devleti’nin yıkılmasıyla sırasıyla; Med, Pers, Seleukos ve Komagene hakimiyetleri yaşanmıştır. M.Ö. 1. yüzyılda Roma egemenliğinde olan Bingöl, M.S. 4. yüzyıl sonlarında Roma İmparatorluğu’nun ikiye ayrılmasıyla Bizans Devleti sınırları içinde kalmıştır. Bölge, bu tarihlerden M.S. 10. yüzyıla kadar Bizanslıların koruması ve kontrolü altındaki yerel prensler tarafından yönetilmiştir. Merkez İlçeye bağlı Kuşburnu Köyü yakınlarındaki Zağ Mağaraları, M.S. 5. yüzyılda bölgedeki Hıristiyanların gizli yaşam ve ibadet alanıdır.

1071 yılında Malazgirt Savaşıyla Selçuklu yönetimine giren şehir, Osmanlı Dönemine kadar sırasıyla; Artuklu Devleti, Eyyubiler, İlhanlılar, Karakoyunlular ve Akkoyunlular yönetiminde kalmıştır. 1080-1121 yıllarında bölge Artukoğulları’nın eline geçmiştir. Artuklular’dan sonra Eyyubiler ve İlhanlılar kısa süreli de olsa bölgede hakimiyet kurmuşlar, sonraki süreçte ise Akkoyunlu Devleti bölgede egemen olmuştur. 1400’lerde güçlenen ve bölgede hakim olan Akkoyunlular, özellikle Kiğı, Adaklı ve Genç ilçelerinde önemli eserler bırakmıştır.

1474 Otlukbeli Savaşı’nda Uzun Hasan, Fatih Sultan Mehmet’e yenilince bölge Osmanlı hakimiyetine girmiştir. Fatih’in ölümünden kısa bir süre sonra Şah İsmail bölgeyi ele geçirmiş ancak 1514 Çaldıran Savaşı’nda Yavuz Sultan Selim’e yenilince bölge yine Osmanlıların hakimiyetine girmiştir. Bingöl, 1515 yılında tamamen Osmanlı topraklarına katılmıştır. Bingöl, Cumhuriyet ile birlikte, 1936 yılında il olmuş, 1945 yılında ise Çapakçur olan ismi Bingöl olarak değiştirilmiştir.